Onderzoek naar rivierbodem helpt bij voorspellen riviergedrag
Links Hermjan Barneveld en rechts Roy Frings (Foto: Rijkswaterstaat)
10 juli 2025 – Hoogwater in Limburg, vier jaar geleden, vormde de aanleiding voor uitgebreid onderzoek naar het gedrag van de (Grens)Maasbodem. Hiervoor sloegen Rijkswaterstaat en Wageningen University & Research (WUR) de handen ineen. Het onderzoek geeft inzichten in wat er op de rivierbodem gebeurt en biedt handvatten om het gedrag van een rivier in de toekomst beter te kunnen voorspellen.
Tijdens het hoogwater van 2021 startte Rijkswaterstaat een bijzondere meetcampagne. Terwijl de boomstammen de rivier afdreven, brachten meetvaartuigen de rivierbodem opnieuw in kaart. Op de Gemeenschappelijke Maas, een grotendeels onbevaarbaar stuk Maas in Limburg, bleken grote kuilen te zijn ontstaan in de rivierbodem.
Samen met Hermjan Barneveld (Onderzoeker WUR ) en Ralph Schielen (Adviseur waterveiligheid & morfologie) onderzocht Roy Frings (riviermorfoloog bij Rijkswaterstaat) de oorzaak van de deze erosiekuilen. De Maas is op diverse plekken verbreed om de hoogwaterveiligheid te verbeteren. Op deze manier kan de rivier haar overschot aan water kwijt.
Zulke verbredingen waren niet overal mogelijk. Op die plekken zijn in verhouding smallere stukken ontstaan (‘flessenhalzen’) met een forse toename van de stroomsnelheid als gevolg. Hierdoor ontstonden tijdens het hoogwater in 2021 grote onderwaterduinen die over de rivierbodem wandelden.
Op sommige plekken ligt fijn zand onder de grove rivierbodem. De diepste delen van de duinen reikten door de grindlaag heen en spoelden de fijne onderliggende zanden snel weg. Zo ontstonden de diepe uitspoelingen.
Uit veldwerk in alle Maasuiterwaarden en een speciale lasertechniek werd duidelijk dat 80 procent van het zand was afgezet op de Maasuiterwaarden. Dat is binnen 25 km afstand van de laatste erosiekuil bij het veer Berg-Meeswijk.
Het onderzoek laat volgens de betrokken partijen zien dat het heel belangrijk is om de opbouw van een rivierbodem nauwkeuriger te kennen. Daarmee zijn risicolocaties voor erosie in kaart te brengen en valt beter te bepalen welke riviermaatregelen passend zijn en in welke volgorde het veilig is om ze te treffen. Door klimaatverandering neemt de kans op extreem hoogwater toe, waardoor Nederland vaker met erosieproblemen te maken zal krijgen.
Het onderzoek is op 10 juli 2025 gepubliceerd in het tijdschrift Nature.